Papieskie Dzieła Misyjne w Polsce

Papieskie Dzieła Misyjne w Polsce

 

LIST APOSTOLSKI OJCA ŚWIĘTEGO PAWŁA VI
GRAVES ET INCRESCENTES
Z OKAZJI 50-LECIA DZIAŁALNOŚCI
PAPIESKIEJ UNII MISYJNEJ  DUCHOWIEŃSTWA

 

Wielkie i wciąż narastające potrzeby wyłaniają się dziś, z powodu specjalnych warunków naszego wieku, przy wypełnianiu świętego zadania przepowiadania Ewangelii. Domagają się one, aby wszelkie inicjatywy i dzieła związane z apostolatem misyjnym były lepiej przystosowane do współczesnych warunków i zyskiwały na odświeżeniu sił i rozwoju. Dla każdego też oczywistą jest rzeczą, jak wiele może zdziałać tu wytrwała gorliwość kapłanów, których samo przyjęcie święceń kapłańskich przynagla więcej niż innych do popierania świętej sprawy misyjnej. Dlatego II Sobór Watykański poleca im: „Niech tak ułożą swą pracę duszpasterską, by pomagała rozszerzeniu Ewangelii wśród niechrześcijan” (Ad Gentes, n. 39).  

Zgodnie z tym, Czcigodni Bracia, z wielką radością przyjęliśmy wiadomość, iż w najbliższym miesiącu październiku przypada uroczysty obchód półwiecza, które mija od chwalebnego powołania do życia Papieskiej Unii Misyjnej Duchowieństwa. Szczęśliwa ta okoliczność daje Nam miłą okazję do wyrażenia publicznie Naszej życzliwości dla tego zrzeszenia, do którego i My sami należymy, i poprzez które czujemy się zjednoczeni ze wszystkimi pracownikami Chrystusowymi na rozległych terenach misyjnych. To również daje Nam sposobność pożytecznej dla spraw misyjnych wymiany myśli z Wami, Czcigodni Bracia, oraz przekazania ojcowskich zachęt ukochanym kapłanom, którzy „dla stanu biskupiego są pilnymi współpracownikami, pomocą i narzędziem” (Lumen Gentium, n. 28).

Ogarniamy myślą wspaniały rozwój i chlubne osiągnięcia, które na przestrzeni tego czasu uwieńczyły życie i rozwój Unii Misyjnej Duchowieństwa. Czujemy się przy tym przynagleni w duchu wdzięcznej pamięci do skierowania uwagi na tych wybitnych i apostolskich mężów, którzy położyli fundamenty pod to dalekosiężne dzieło. Na pierwsze miejsce wysuwa się tu O. Paweł Manna, z Instytutu Mediolańskiego dla Misji Zagranicznych, założyciel Unii, którego imię należałoby złotymi głoskami zapisać w rocznikach Misji świętych. Nigdy zaiste nie ustanie pamięć o tym siewcy Ewangelii, który z powodu słabego zdrowia musiał wielokrotnie wycofywać się z terenów misyjnych na Dalekim Wschodzie. Podczas tych przejazdów z wielkim holem serca stwierdzał, jak wielce żałosna panoszy się ignorancja wśród ogółu chrześcijan co do duchownego położenia ludów, do których nie dotarło jeszcze światło Ewangelii. Spotykał się często z faktem, że kapłani zapatrzeni jedynie we własne prace apostolskie, nie wykazywali w sposób dostateczny koniecznej troski o sprawy misyjne. Dlatego ten mąż Boży, nie bez natchnienia z góry, powziął wielkoduszny zamiar, aby wszystkich kapłanów pobudzić do troski o Misje święte i poprzez nich rozszerzyć zapał dla Misji wśród ludu chrześcijańskiego.

Szczęśliwie się złożyło, że przy przeprowadzaniu tego zamiaru przyszedł mu z pomocą gorliwy Pasterz, Vido Maria Conforti, biskup Parmy i zarazem założyciel Instytutu Misyjnego św. Franciszka Ksawerego. Radą swą i czynem nie tylko podtrzymywał on rodzącą się Unię, ale użył także swego autorytetu, by zyskać dla niej aprobatę papieską. Aprobaty tej udzielił w dniu SI X 1916 roku, Poprzednik Nasz, błogiej pamięci Benedykt XV, który nadto w Encyklice Maximum Illud, wydanej 30 XI 1919 roku, otwarcie Unię pochwalił i zalecił ją publicznie ogółowi kapłanów.

Trzeba przyznać, że Unia Misyjna Duchowieństwa, założona dla ogarnięcia wszelkiej działalności kapłanów, niosącej pomoc misjom, nigdy nie odeszła od swego pierwotnego założenia. A było nim: kształcenie i pouczanie kapłanów, rozwijanie w nich pełniejszej znajomości spraw misyjnych, krzewienie powołań misyjnych, zabieganie o zewnętrzne pomoce dla głoszących Ewangelię. Unia szybko z Italii rozeszła się na cały świat. W parze z tym rozwijał się proces stopniowego doskonalenia jej struktury i form działalności oraz przyczyniania się w szczególny sposób do takiego wychowania wiernych, jakie stawiały sobie za cel Papieskie Dzieła: Rozkrzewiania Wiary, św. Piotra Apostoła i od Dziecięctwa Jezusowego.

Z woli zatem i zachęty Poprzedników Naszych, szczególnie błogosławionej pamięci Piusa XI, Unia Misyjna Duchowieństwa przeszła pod bezpośrednią władzą Kongregacji Rozkrzewiania Wiary i stopniowo – jak przystało – zaczęła zdobywać poczesne miejsce wśród Papieskich Dzieł Misyjnych.

Co się Nas tyczy, już dawniej stwierdziliśmy, że „Papieskie Dzieła Misyjne związane bezpośrednio ze służbą pokornego Wikariusza Chrystusowego, mają zaszczyt i odpowiedzialny obowiązek podtrzymywania misji (głoszenia Ewangelii) oraz zdobywania koniecznych do tego pomocy” (Przemówienie do Przewodniczących Papieskich Dzieł Misyjnych, z 15 V 1925). Dziś zaś, po zamknięciu II Soboru Watykańskiego, tym mocniej podkreślamy, że zadanie to i obowiązek w szczególny sposób spada na Unię Duchowieństwa, w której pokładamy Naszą wzmocnioną ufność. Co więcej, za życzliwym przykładem Naszych Poprzedników, chcemy wykorzystać okazję, by przedłożyć Wam pod rozwagę niektóre sprawy, które mogą się przyczynić do pomyślnego wzrostu i rozwoju Unii, w jaśniejszym świetle ukazać jej naturę i zadania, a zarazem umocnić jej zewnętrzną spoistość. Chcemy przy tym, by dla wszystkich było jasne, że chociaż Unia Misyjna Duchowieństwa jest najmłodsza wśród Papieskich Dzieł Misyjnych, to jednak ze względu na swe duchowe znaczenie nie może między nimi uchodzić bynajmniej za ostatnią.

Przede wszystkim członkowie Unii Misyjnej Duchowieństwa niech się starają ogarnąć umysłem i w życie wprowadzić duchowe bogactwo jedynego, odwiecznego i niepodzielnego kapłaństwa Chrystusowego. Kapłaństwo to ma być uważane za misyjne. Wyraźnie 0tym świadczą słowa naszego Odkupiciela, w których On sam mówi o Boskiej misji, jaką otrzymał od Ojca i którą przekazał do prowadzenia dalej swemu Kościołowi: „Jako mnie posłał Ojciec i Ja was posyłam” (J 20,21).

Każdy sługa ołtarza przez przyjęcie święceń kapłańskich dopuszczony został do uczestnictwa w Kapłaństwie Chrystusowym. Winien więc przyjąć na siebie i ten szczególnie ważny rys Kapłaństwa Chrystusowego i całym swym życiem, każdą czynnością swego urzędu ma prowadzić dalej boską misję Jezusa Chrystusa w udostępnianiu ludziom Ewangelii zbawienia. (Kapłani) — jak wyraźnie naucza II Sobór Watykański — „pod władzą Biskupa uświęcają i prowadzą powierzoną sobie część owczarni Pańskiej, na swoim terenie uwidoczniają Kościół powszechny i przyczyniają się skutecznie do budowania całego Ciała Chrystusowego (por. Ef 4,12)” (Lumen Gentium, n. 28). Jak zatem Chrystusa trzeba nazwać pierwszym Misjonarzem, tak i wszyscy kapłani, na mocy przyjętych święceń, mają być uważani za misjonarzy.

Jesteśmy mocno przekonani, że kapłani zebrani w Papieskiej Unii Misyjnej Duchowieństwa, jeśli tylko dokładnie wnikają w misyjną naturę kapłaństwa Chrystusowego, znajdą dostateczną podstawę, by się odnowić w żarliwej pobożności i zapale duszpasterskim, z wielkim pożytkiem dla całego Mistycznego Ciała Chrystusowego.

Uważamy też, że trzeba wskazać inne jeszcze zadanie jako właściwe dla naszej Unii Duchowieństwa. Wiadomo, że dla wypełnienia powierzonej Mu misji Boski Odkupiciel przyszedł na ziemię, nie żeby szukać swojej chwały, ale wypełniać wolę Ojca, który postawił Go na zbawienie wszystkich ludzi jako kapłana i żertwę ofiarną, jako pośrednika między Bogiem i ludźmi, jako Nauczyciela i Pasterza. Otóż nie inaczej jest i z kapłanem Chrystusowym. Wnikając dogłębnie w treść misji Chrystusowej, wie on doskonale, że i on sam został konsekrowany na specjalną posługę Kościoła, jak jasno 0 tym się mówi w słowach: „Prezbiterzy (...) w sakramencie kapłaństwa wyświęcani są na podobieństwo Chrystusa, najwyższego i wiekuistego Kapłana, dla głoszenia Ewangelii, dla pasterzowania wiernym i dla sprawowania kultu Bożego (...). Spełniając według posiadanego stopnia władzy urząd Chrystusa, Pasterza i Głowy, zgromadzają rodzinę Bożą, ożywioną duchem braterskiej jedności i prowadzą ją do Chrystusa w Duchu do Boga Ojca” (Lumen Gentium, n. 28).

Kapłani zatem pełniąc obsługę jakiejś diecezji, mają specjalny i bardzo ważny obowiązek wspierania ludu Bożego w zdobyciu dokładnego i pełnego uświadomienia o Kościele, jako o Ciele Żyjącym, które składa się z wielu ze sobą połączonych członków. Związek ich jest tego rodzaju, że każdy z nich może świadomie i czynnie uczestniczyć w życiu i zadaniach Kościoła według miary wyznaczonej mu przez Chrzest i Bierzmowanie, a Kościół Boży staje się przez to rzeczywiście „znakiem i narzędziem wewnętrznego zjednoczenia z Bogiem i jednością całego rodzaju ludzkiego” (tamże, n. 1). Jak już przy innej okazji powiedzieliśmy, „chodzi o wprowadzenie takiego wychowania i takiej formacji ducha, żebyśmy umieli działać jako cząstki, jako synowie i bracia tej kościelnej Wspólnoty” (Przemówienie z 8 VI 1966 r.).

Trudne dzieło takiego wychowania nie da się jednak przeprowadzić indywidualnym wysiłkiem, czy prywatnymi inicjatywami poszczególnych kapłanów, ale wymaga ono wspólnej działalności i połączonych sił. Dlatego wydaje się Nam rzeczą odpowiednią, aby Papieskiej Unii Duchowieństwa powierzyć również i to specjalne zadanie, by mianowicie ta pełna świadomość tajemnicy Kościoła, czyli aktywny duch misyjny wzrastał i upowszechniał się coraz bardziej wśród ludu chrześcijańskiego. Wydaje się to tym więcej słuszne, że praca samych misjonarzy i posługa żywego ich słowa będzie wprawdzie zawsze potrzebna do wpajania rzeszom wiernych ducha misyjnego, ale świadomość misyjna chrześcijan nie będzie dostatecznie upowszechniona i umocniona, jeśli nie będzie jej ciągle towarzyszył wytrwały wysiłek kapłanów oddanych duszpasterstwu, którzy też z tego tytułu sami pełnią prawdziwe zadanie misyjne.

Chcemy nadto powagą Naszą potwierdzić ważność Dekretu Ut universa, wydanego przez Kongregację Rozkrzewiania Wiary 14 IV 1937 r., który Unię Misyjną Duchowieństwa zalicza do Papieskich Dzieł Misyjnych. Obecnie jednak, po ogłoszeniu dekretu II Soboru Watykańskiego Ad Gentes, Unia Duchowieństwa, poddana bezpośredniej władzy Kongregacji Rozkrzewiania Wiary, nie tylko została ponownie publicznie uznana za specjalny organ Stolicy Apostolskiej „do wpajania katolikom od dzieciństwa ducha prawdziwie powszechnego i misyjnego” (Ad Gentes, n. 38), ale szczególnie wobec pozostałych Papieskich Dzieł Misyjnych ma być uważana za ich „duszę”. Unia nie jest oczywiście jakimś nowym Dziełem misyjnym do zbierania wśród wiernych ofiar, lecz z natury swej jest jakby szkołą, w której umysły wiernych rozwijają się i urabiają w poczuciu społecznych zadań Chrztu. Wspomaga ona także i dopełnia działalność pozostałych Papieskich Dzieł Misyjnych, tak aby i one mogły pełnić rolę szkoły w wychowaniu chrześcijańskim i misyjnym. Zabiega wreszcie o to, by Dzieła te były wszystkim znane, by znajdowały pomoc w każdej parafii zakładane i popierane.

Skoro zatem Unia Misyjna Duchowieństwa wspiera się na takich zasadach doktrynalnych i taki właśnie chce nadać kształt kapłańskiej pobożności i działalności, należy naprawdę tylko sobie życzyć, aby z Waszej strony, Czcigodni Bracia, i ze strony ukochanych Waszych kapłanów spotkało ją ochotne przyjęcie, i to nie z tytułu jakiegoś zewnętrznego prawa, ale w poczuciu ugruntowanej w kapłańskim sercu powinności sumienia. Co się tyczy Nas, powtarzając zachęty Naszych Poprzedników, chcemy, aby Unia Duchowieństwa była prawnie ustanowiona w każdej diecezji i by była traktowana jako czynnik nieodzowny i dopełniający całość wspólnych wysiłków, podejmowanych na rzecz Misji przez Papieskie Dzieła Misyjne.

Nie chcemy też pominąć milczeniem innego Dekretu – Huic sacro, wydanego przez Kongregację Rozkrzewiania Wiary 14 VII 1947 r., który powoływał w szeregi Unii Misyjnej Duchowieństwa także i braci zakonnych i zakonnice. Dekret ten szczęśliwie sprawił, że przynależenie do Unii Duchowieństwa i z zadaniami apostolskimi ściśle związane takie dziedziny gorliwości, jak zanoszenie modlitw i znoszenie z chrześcijańską cierpliwością rozmaitych dolegliwości, zostały udostępnione nowym pracownikom, którzy już i przedtem na mocy poświęcającej ich Bogu profesji zakonnej, świadczyli kapłanom wydajną pomoc w wychowaniu ludu chrześcijańskiego. Wszystkim tym ukochanym synom Unia udostępnia bardzo odpowiednie środki, by zgodnie z II Soborem Watykańskim wzmacniać i utwierdzać swe powołanie kościelne, by więcej jeszcze uczestniczyć we wspólnocie życia katolickiego, by dla rozszerzenia Królestwa Chrystusowego ofiarowywać duchowe skarby, jakie zdobywają przez swe modlitwy i ducha samozaparcia w codziennym życiu zakonnym. Dlatego jest naszym najgorętszym życzeniem, aby wszystkie Instytuty zakonne, szczególnie zaś klasztory klauzurowe, przyłączyły się ochotnym sercem do Unii Misyjnej Duchowieństwa zgodnie z jej statutami, posiadającymi aprobatę Stolicy Apostolskiej.

Tak więc, choć Unia nadal zatrzyma zaszczytną i od samego początku nadaną jej nazwę, słusznie też może być nazywana Unią misyjną zakonników i zakonnic.

Czcigodni Bracia i Ukochani Synowie, otwieramy śmiało przed Wami gorące pragnienia Naszego serca, aby wzmogła się jedność, wzajemne związki, wspólna praca, a przede wszystkim, by rozpłomienił się duch misyjny. Cały rodzaj ludzkości od Kościoła oczekuje zbawienia, które rodzi się z poznania i umiłowania Boga Ojca i naszego Odkupiciela. Ale umiłowani słudzy Ewangelii wtedy tylko będą mogli jak najpełniej ogłaszać światu zbawienie, gdy wszyscy chrześcijanie przez swe modlitwy i wspólnie świadczoną pomoc stanowić będą z nimi „jedno serce i jedną duszę”. Szczególne zadanie powierzone Unii Misyjnej Duchowieństwa sprowadza się do wytwarzania i rozwijania wśród chrześcijan właśnie tego rodzaju jedności: „Niech stanowią jedno, aby świat poznał, żeś Ty mnie posłał” (J 17,21).

Po powołaniu do życia Unii Misyjnej w Waszych diecezjach, Czcigodni Bracia, ze wszelką starannością dopilnujcie, by jej kierownictwo objęli kapłani wyróżniający się od innych pobożnością i otwartością umysłu dla tego duszpasterskiego powiewu ducha, który zbawiennie w II Soborze Watykańskim zrodził się w Kościele. Nadto niech Unia zaznacza wyraźnie swą obecność w diecezjalnych Radach Duszpasterskich. Niech wkroczy w mury Seminariów z wolą i pod kierunkiem Przełożonych, którzy znajdą w niej wspaniałą pomoc w całym procesie kościelnego wychowania alumnów. Niech Unia pobudza wszędzie do modlitw i stosownych kroków dla przywrócenia jedności wśród chrześcijan. A przez posługę kapłanów, prowadzących hufce Akcji Katolickiej, niech prawdziwym duchem misyjnym napełni i rozwija działalność apostolską świeckich.

Nam zaś najbardziej leży na sercu, by pod skutecznym wpływem Unii we wszystkich diecezjach i parafiach umacniały się Nasze Papieskie Dzieła Misyjne, „które osiągają wielkie wyniki w łączeniu wielorakich wysiłków, jakimi chrześcijanie wspomagają Ojca świętego” (Przemówienie radiowe z 23 X 1965).

Odwołując się na koniec w pokorze do Bożej Rodzicielki, Dziewicy Maryi, Królowej Apostołów, Patronki Unii Misyjnej Duchowieństwa i Matki Kościoła, w duchu pełnym nadziei przekazujemy Wam, Czcigodni Bracia, te Nasze życzenia i oczekiwania i zarazem w dowód pełnej Naszej miłości udzielamy w Panu Wam, Waszym kapłanom i wszystkim pracownikom Misji, Apostolskiego Błogosławieństwa.

Dan w Rzymie, u św. Piotra, dnia 5 września, roku 1966, a czwartego Naszego Pontyfikatu.

Papież Paweł VI

 

Tł. ks. bp J. Wosiński

 

Źródło: Breviarium missionum, Cz. 2, Akademia Teologii Katolickiej, Warszawa 1979, s. 24–31

Papieskie Dzieło Rozkrzewiania Wiary

Papieskie Dzieło św. Piotra Apostoła

Papieskie Dzieło Misyjne Dzieci

Papieska Unia Misyjna